Wat is aromatherapie?

Aromatherapie is het therapeutisch gebruik van essentiële oliën, ook vluchtige oliën genoemd, uit planten (zoals bloemen, kruiden of bomen) met als doel het verbeteren van lichamelijk, emotioneel en spiritueel welzijn. 1–⁠7 Het gebruik van essentiële oliën stimuleert de reukzin, die een invloed heeft op het centrale zenuwstelsel dat verantwoordelijk is voor het reguleren van emoties en lichamelijke functies. 2, 3, 8, 9–⁠11

Elke olie heeft een unieke samenstelling van natuurlijke stoffen. Deze samenstelling bepaalt niet alleen de geur, maar ook hoe de olie door het lichaam wordt opgenomen, verwerkt en welk effect ze kan hebben. 12, 13 Soms worden oliën ook geproduceerd met behulp van chemische oplosmiddelen, of worden ze synthetisch nagemaakt. Deze worden meestal niet als echte essentiële oliën beschouwd. Ze missen de volledige natuurlijke samenstelling en worden daarom vaak gezien als minder waardevol of ongeschikt voor therapeutisch gebruik.

Aromatherapie kan op verschillende manieren worden toegepast. Meestal wordt het ingeademd via verdamping (via verstuivers) of op de huid aangebracht, als onderdeel van een massage. 3, 5, 11, 14 Je kunt essentiële oliën ook gebruiken door ze toe te voegen aan warm badwater tijdens het baden, op een zakdoek of watje te doen, op je polsen aan te brengen, of door een aromastick te gebruiken. 1, 10, 13, 14

Voorbeelden van oliën die vaak gebruikt worden bij aromatherapie zijn lavendel, pepermunt, gember, rozen, kamille, citrusvruchten (bergamot) en Ravintsara. 2–⁠4

Lavendel

Bij welke klachten en nevenwerkingen kan aromatherapie helpen?

  • Misselijkheid en braken

     🟠 Individuele afweging en voorzichtigheid zijn geboden

Onderzoek toont aan dat pepermuntolie en gemberolie, bovenop de medicijnen die normaal gesproken worden gebruikt, veelbelovend zijn voor het verlichten van misselijkheid en braken tijdens chemotherapie. 6, 7, 9, 11, 13, 14–⁠16 De keuze van olie hangt af van de chemische bestanddelen, die kunnen helpen bij maag-en darmklachten. 13 Zo kan pepermunt, met menthol als belangrijk bestanddeel, een mogelijks kalmerend middel zijn voor de maag en darmen door krampen te verminderen. 9, 13 Daarnaast kunnen pepermunt en gember de 5-HT3-receptor blokkeren, die betrokken is bij het doorgeven van misselijkheidssignalen van de maag naar de hersenen. 9, 17

Sommige studies hebben het gebruik va één enkele olie vergeleken met een combinatie van oliën en stelden vast dat het gebruik van één enkele olie effectiever bleek dan een combinatie van oliën. 9

Onderzoekers benadrukken wel dat de meeste studies kleinschalig zijn en verschillen in het type olie, de manier van toediening, de dosis en hoe vaak het wordt gebruikt. 9, 13, 14 Dit maakt het moeilijk om de resultaten te vergelijken en conclusies te trekken. Het bestaande bewijs is bemoedigend, maar nog niet overtuigend. Groter en beter opgezette studies zijn nodig om de mogelijke voordelen verder te bevestigen.

Richtlijnen geven dan ook aan dat er op bases van de huidige klinische studies onvoldoende bewijs is om aanbevelingen voor óf tegen aromatherapie te maken bij misselijkheid en braken tijdens chemotherapie. 18

  • Pijn

    🟠 Individuele afweging en voorzichtigheid zijn geboden

    Aromatherapie helpt mogelijks bij het verminderen van pijn. 11, 19  Er is op basis van de huidige klinische studies echter onvoldoende bewijs om aanbevelingen voor óf tegen aromatherapie te maken voor algemene spier- en gewrichtspijn bij kanker, pijn gerelateerd aan een operatie of procedures en pijn in een palliatieve setting. 20, 21

  • Angst

    🟢 Aanbevolen in richtlijnen

    Onderzoek toont aan dat aromatherapie, vooral met lavendelolie, kan helpen om angst te verminderen. 3–⁠5, 7, 10, 22, 23  Er wordt echter benadrukt dat er meer studies van een hogere kwaliteit nodig zijn om dit te bevestigen. 11, 24, 25

    Richtlijnen geven dan ook aan dat aromatherapie via inademing met lavendelolie overwogen kan worden om symptomen van angst te verlichten tijdens diagnostische procedures, zoals een biopsie, en bepaalde behandelingsprocedures, zoals chemotherapie of bestraling. 1

  • Slaapproblemen

    🟠 Individuele afweging en voorzichtigheid zijn geboden

    Aromatherapie kan helpen bij slaapproblemen. 2, 8, 11, 26, 27–⁠30 Vooral lavendelolie blijkt effectief te zijn. 2, 7, 8, 27, 28 Lavendel heeft van nature een kalmerend en ontspannend effect, omdat het de bloeddruk, hartslag, temperatuur van de huid en het cortisolgehalte verlaagt, wat slaap bevordert. 27, 30 In studies is lavendelolie dan ook de olie die bij voorkeur gebruikt wordt voor het bevorderen van slaap. 8

    Verbeteringen in slaapproblemen zijn te zien in het algehele slaappatroon, zoals de tijd die het kost om in slaap te vallen en de hoeveelheid slaap, de slaap efficiëntie en de kwaliteit van slaap. 2, 8, 24, 27 De grootste effecten worden gezien wanneer aromatherapie vlak voordat men naar bed gaat, wordt toegepast. 7, 8, 31

    In studies wordt aromatherapie soms toegediend op basis van één enkele essentiële olie en soms als een combinatie van essentiële oliën. 2, 8, 28 Uit resultaten blijkt dat het gebruik van één essentiële olie effectiever is dan een combinatie van meerdere oliën.


 

Tegenaanwijzingen voor aromatherapie

Als je allergisch bent voor één van de bestanddelen van de essentiële olie, gebruik deze dan niet. Doordat essentiële oliën snel verdampen en door de huid worden opgenomen, kunnen ze allergische reacties veroorzaken. 13

Zijn er bijwerkingen van aromatherapie?

Over het algemeen worden geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd bij het gebruik van aromatherapie. Enkele milde bijwerkingen die kunnen optreden zijn lichte duizeligheid, lichte hoofdpijn, niezen en een toename van misselijkheid en braken. 2, 6, 9, 11, 14, 15

Wanneer je olie op je huid aanbrengt, kan dit allergische reacties of lokale irritaties veroorzaken. 7 Als het per ongeluk in je ogen of neus komt, kan dit roodheid, tranende ogen of irritatie van de luchtwegen veroorzaken.

Lavendelolie heeft volgens onderzoek het minst risico op bijwerkingen of allergische reacties. 2, 4, 5, 30

Soms kun je essentiële oliën ook via de mond innemen. Het innemen van deze oliën kan ernstige gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals maag-darmklachten of kan de werking van medicijnen verstoren. 7, 17 Als je beslist om essentiële oliën via de mond in te nemen, doe dit dan altijd in overleg met je arts.

Alternatieven voor aromatherapie

Er zijn verschillende complementaire therapieën als alternatief voor aromatherapie, maar je kan aromatherapie ook combineren met andere complementaire therapieën zoals:

Wordt aromatherapie terugbetaald?

De wettelijk verplichte ziekteverzekering voorziet geen terugbetaling voor aromatherapie.

  1. 1.

    Carlson, L. E. et al. Integrative Oncology Care of Symptoms of Anxiety and Depression in Adults With Cancer: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline. J. Clin. Oncol. 41, 4562–4591 (2023).

  2. 2.

    Cheng, H. et al. Aromatherapy with single essential oils can significantly improve the sleep quality of cancer patients: a meta-analysis. BMC Complement. Med. Ther. 22, 187 (2022).

  3. 3.

    Liu, T. et al. Aromatherapy with inhalation can effectively improve the anxiety and depression of cancer patients: A meta-analysis. Gen. Hosp. Psychiatry 77, 118–127 (2022).

  4. 4.

    Beyliklioğlu, A. & Arslan, S. Effect of Lavender Oil on the Anxiety of Patients Before Breast Surgery. J. Perianesth. Nurs. 34, 587–593 (2019).

  5. 5.

    Kang, H.-J., Nam, E. S., Lee, Y. & Kim, M. How Strong is the Evidence for the Anxiolytic Efficacy of Lavender?: Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Controlled Trials. Asian Nurs. Res. 13, 295–305 (2019).

  6. 6.

    Efe Ertürk, N. & Taşcı, S. The Effects of Peppermint Oil on Nausea, Vomiting and Retching in Cancer Patients Undergoing Chemotherapy: An Open Label Quasi–Randomized Controlled Pilot Study. Complement. Ther. Med. 56, 102587 (2021).

  7. 7.

    Vora, L. K. et al. Essential oils for clinical aromatherapy: A comprehensive review. J. Ethnopharmacol. 330, 118180 (2024).

  8. 8.

    Cheong, M. J. et al. A systematic literature review and meta-analysis of the clinical effects of aroma inhalation therapy on sleep problems. Medicine (Baltimore) 100, e24652 (2021).

  9. 9.

    Ahn, J. H., Kim, M. & Kim, R. W. Effects of aromatherapy on nausea and vomiting in patients with cancer: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complement. Ther. Clin. Pract. 55, 101838 (2024).

  10. 10.

    Trambert, R., Kowalski, M. O., Wu, B., Mehta, N. & Friedman, P. A Randomized Controlled Trial Provides Evidence to Support Aromatherapy to Minimize Anxiety in Women Undergoing Breast Biopsy. Worldviews Evid. Based Nurs. 14, 394–402 (2017).

  11. 11.

    Xie, S. et al. Effects of Aromatherapy on Physical and Mental Health of Cancer Patients Undergoing Radiotherapy and/or Chemotherapy: A Meta-Analysis. Chin. J. Integr. Med. 30, 449–457 (2024).

  12. 12.

    Brennan, S. E., McDonald, S., Murano, M. & McKenzie, J. E. Effectiveness of aromatherapy for prevention or treatment of disease, medical or preclinical conditions, and injury: protocol for a systematic review and meta-analysis. Syst. Rev. 11, 148 (2022).

  13. 13.

    Lua, P. L. & Zakaria, N. S. A Brief Review of Current Scientific Evidence Involving Aromatherapy Use for Nausea and Vomiting. J. Altern. Complement. Med. 18, 534–540 (2012).

  14. 14.

    Toniolo, J., Delaide, V. & Beloni, P. Effectiveness of Inhaled Aromatherapy on Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting: A Systematic Review. J. Altern. Complement. Med. 27, 1058–1069 (2021).

  15. 15.

    Lua, P. L., Salihah, N. & Mazlan, N. Effects of inhaled ginger aromatherapy on chemotherapy-induced nausea and vomiting and health-related quality of life in women with breast cancer. Complement. Ther. Med. 23, 396–404 (2015).

  16. 16.

    Tayarani-Najaran, Z., Talasaz-Firoozi, E., Nasiri, R., Jalali, N. & Hassanzadeh, M. Antiemetic activity of volatile oil from Mentha spicata and Mentha × piperita in chemotherapy-induced nausea and vomiting. ecancermedicalscience 7, 290 (2013).

  17. 17.

    Kazemi, A., Iraji ,Aida, Esmaealzadeh ,Niusha, Salehi ,Mehdi & and Hashempur, M. H. Peppermint and menthol: a review on their biochemistry, pharmacological activities, clinical applications, and safety considerations. Crit. Rev. Food Sci. Nutr. 65, 1553–1578 (2025).

  18. 18.

    Greenlee, H. et al. Clinical practice guidelines on the evidence‐based use of integrative therapies during and after breast cancer treatment. CA. Cancer J. Clin. 67, 194–232 (2017).

  19. 19.

    Corasaniti, M. T. et al. Efficacy of Essential Oils in Relieving Cancer Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis. Int. J. Mol. Sci. 24, 7085 (2023).

  20. 20.

    Mao, J. J. et al. Integrative Medicine for Pain Management in Oncology: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline. (2022).

  21. 21.

    Kang, H., Lee, Y. & Kim, M. Effects of Aromatherapy on Quality Of Life and Pain In Patients With Cancer: A Meta-Analysis. J. Pain Symptom Manage. 68, e434–e446 (2024).

  22. 22.

    Franco, L. et al. Both lavender fleur oil and unscented oil aromatherapy reduce preoperative anxiety in breast surgery patients: a randomized trial. J. Clin. Anesth. 33, 243–249 (2016).

  23. 23.

    Li, D. et al. The Effects of Aromatherapy on Anxiety and Depression in People With Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. Front. Public Health 10, 853056 (2022).

  24. 24.

    Liu, Y. et al. Effects of Aromatherapy on Physical and Psychological Symptoms in Cancer Patients: A Systematic Review and Meta-analysis. Cancer Nurs. (2024) doi:10.1097/NCC.0000000000001384.

  25. 25.

    Tola, Y. O., Chow, K. M. & Liang, W. Effects of non-pharmacological interventions on preoperative anxiety and postoperative pain in patients undergoing breast cancer surgery: A systematic review. J. Clin. Nurs. 30, 3369–3384 (2021).

  26. 26.

    O’Brien, K. & Sali, A. A Clinician’s Guide to Integrative Oncology. (Springer International Publishing, Cham, 2017). doi:10.1007/978-3-319-56632-0.

  27. 27.

    Dos Reis Lucena, L., Dos Santos-Junior, J. G., Tufik, S. & Hachul, H. Lavender essential oil on postmenopausal women with insomnia: Double-blind randomized trial. Complement. Ther. Med. 59, 102726 (2021).

  28. 28.

    Ahn, J. H. & Kim, M. Effects of Aromatherapy on Cancer Patients’ Sleep and Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis. J. Integr. Complement. Med.29, 212–223 (2023).

  29. 29.

    Heydarirad, G., Keyhanmehr, A. S., Mofid, B., Nikfarjad, H. & Mosavat, S. H. Efficacy of aromatherapy with Rosa damascena in the improvement of sleep quality of cancer patients: A randomized controlled clinical trial. Complement. Ther. Clin. Pract. 35, 57–61 (2019).

  30. 30.

    Hamzeh, S., Safari-Faramani, R. & Khatony, A. Effects of Aromatherapy with Lavender and Peppermint Essential Oils on the Sleep Quality of Cancer Patients: A Randomized Controlled Trial. Evid.-Based Complement. Altern. Med. ECAM 2020, 7480204 (2020).

  31. 31.

    Yildirim, D. et al. The efficacy of lavender oil on fatigue and sleep quality in patients with hematological malignancy receiving chemotherapy: a single-blind randomized controlled trial. Support. Care Cancer 33, 79 (2025).

  32. 32.

    Klafke, N. et al. Prevention and Treatment of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy (CIPN) with Non-Pharmacological Interventions: Clinical Recommendations from a Systematic Scoping Review and an Expert Consensus Process. Med. Sci. 11, 15 (2023).

  33. 33.

    Deng, C., Xie, Y., Liu, Y., Li, Y. & Xiao, Y. Aromatherapy Plus Music Therapy Improve Pain Intensity and Anxiety Scores in Patients With Breast Cancer During Perioperative Periods: A Randomized Controlled Trial. Clin. Breast Cancer22, 115–120 (2022).

  34. 34.

    Yaman, O., Aygin, D., Altintoprak, F. & Guclu, E. The effects of aromatherapy massage given to patients after colorectal cancer surgery on symptom management: A randomized controlled study. Complement. Ther. Clin. Pract. 57, 101900 (2024).

Laatste aanpassing: