- Aerobe activiteiten - Activiteiten waarbij de grote spiergroepen van het lichaam bewegen gedurende langere tijd. Ze verbeteren je uithoudingsvermogen (conditie).
- Spierversterkende activiteiten - Activiteiten of oefeningen die de kracht, het vermogen en de massa van je spieren verbeteren.
- Evenwichtsoefeningen - Oefeningen die helpen om het evenwicht te bewaren bij verandering van lichaamshouding of door beweging van jezelf of de omgeving.
- Rek - en strekoefeningen - Oefeningen die de soepelheid van spieren en gewrichten verbeteren.
Sporten kan je zien als een specifieke vorm van beweging die gepland, gestructureerd en herhaald wordt uitgevoerd met als doel één of meerdere onderdelen van je fitheid te verbeteren of te behouden.
Ook andere dagelijkse activiteiten zoals wandelen, huishoudelijke taken en tuinieren zijn dus vormen van beweging.
Waarom is beweging belangrijk?
Regelmatig bewegen is erg belangrijk voor de gezondheid. 1, 3, 4, 5 Ook na de diagnose van kanker kan beweging veel ondersteuning bieden. Zo kan beweging:
- Het herstel bevorderen
- De overlevingskansen vergroten
- De kans op terugkeer van kanker verkleinen
- Bijwerkingen van de behandeling verminderen
Daarnaast heeft beweging nog veel andere voordelen: het geeft je mentale gezondheid een boost, draagt bij aan je algemeen welzijn en helpt je een gezond gewicht te behouden.
Het belang van beweging tijdens de behandeling
Tijdens de behandeling van kanker kan beweging helpen om verschillende klachten en bijwerkingen te verminderen, zoals:
- Angst 5, 6
- Emotionele klachten 5, 6
- Vermoeidheid 5–7
- Pijn 5, 8, 9, 10
- Slaapproblemen en een verminderde slaapkwaliteit 5, 6
Beweging helpt ook je conditie op peil houden en je fysiek functioneren te ondersteunen. 5
Sedentair gedrag verwijst naar activiteiten waarbij weinig energie wordt verbruikt, zoals zitten of liggen. 3 Denk bijvoorbeeld aan tv-kijken, aan de computer werken of autorijden. Het is belangrijk om te weten dat veel zitten niet automatisch betekent dat je te weinig beweegt. Je kunt voldoende bewegen volgens de aanbevelingen en toch nog veel uren per dag zitten.
Langdurig zitten kan nadelige gevolgen hebben voor je gezondheid. Daarom is het belangrijk om periodes van langdurig zitten te beperken en regelmatig te onderbreken. 1 Je hoeft daarvoor geen intensieve inspanning te leveren. Even rechtstaan, een korte wandeling maken of enkele stretchoefeningen doen, kan al een positief effect hebben.
Belangrijk: Bij een gezonde leefstijl gaat het dus niet alleen om hoeveel je beweegt, maar ook om hoe vaak je lange periodes van zitten onderbreekt.
Onderzoek laat zien dat langdurig zitten en te weinig bewegen processen in het lichaam beïnvloeden die een rol spelen bij ziektes, waaronder kanker. 3 Denk bijvoorbeeld aan het behouden van een gezond gewicht, het voorkomen van stofwisselingsproblemen, het beperken van lichte ontstekingen en het verminderen van te veel geslachtshormonen in het lichaam. Genoeg bewegen en minder zitten heeft via deze processen positieve effecten op je gezondheid.
Zelf aan de slag met beweging
Blijf in beweging! Ontdek praktische tips om actief te zijn én te blijven, zodat beweging een gewoonte wordt.
Mensen met kanker krijgen het advies om zo veel mogelijk te bewegen, voor zover de gezondheid het toelaat. 1 Daarbij gaat het niet alleen om sporten. Ook gewone dagelijkse activiteiten kunnen hiervan deel uitmaken, zoals huishoudelijke taken, fietsen naar het werk, tuinieren of een wandeling in de vrije tijd.
Er zijn enkele basisprincipes die je kunnen helpen om voldoende te bewegen:
-
-
Het wordt aangeraden om elke week 150 tot 300 minuten conditietraining aan matige intensiteit te doen. Dit zijn activiteiten die je uithoudingsvermogen verbeteren, zoals wandelen, fietsen, rustig zwemmen of joggen.
ℹ️Matige intensiteit: Je hartslag en ademhaling gaan omhoog, maar je kunt nog gewoon een gesprek voeren.
-
Als je liever intensiever traint, kun je ook 75 tot 150 minuten per week conditietraining aan hoge intensiteit doen.
ℹ️Hoge intensiteit: Je gaat flink zweten, je raakt buiten adem en je hartslag gaat sterk omhoog.
- Je kunt beide ook combineren: een deel matig intensief en een deel hoog intensief.
💡Tip: Begin vooral op een manier die bij jou past. Kleine stapjes, zoals een paar minuten extra bewegen per dag of starten met 3 keer per week 30 minuten per dag, helpen je rustig op te bouwen naar de aanbevolen hoeveelheid.
Het belangrijkste is dat je een vorm van beweging kiest die je leuk vindt en die je kunt volhouden.
-
-
Probeer minstens twee keer per week oefeningen te doen waarbij je alle belangrijke spiergroepen gebruikt. Dit betekent dat je activiteiten doet die je armspieren, beenspieren, rugspieren, buik- en borstspieren trainen.
Ook thuis kun je enkele eenvoudige oefeningen doen om je spieren te versterken. Het Vlaams Instituut Gezond Leven biedt hiervoor handige tips en voorbeeldoefeningen.
-
Mensen van 65 jaar en ouder wordt aangeraden verschillende oefeningen te doen die zowel balans als kracht trainen. Dit helpt om sterker te worden en beter in evenwicht te blijven, wat belangrijk is om vallen te voorkomen.
-
Probeer de tijd die je zittend doorbrengt zo veel mogelijk te vervangen door beweging van om het even welke intensiteit. Zelfs lichte beweging is goed voor je gezondheid. Het belangrijkste is om niet uren na elkaar te zitten zonder enige vorm van beweging.
💡Tips om minder tijd al zittend door te brengen:
- Sta of wandel terwijl je telefoneert in plaats van te blijven zitten.
- Zet een timer, bijvoorbeeld om de 30 minuten, om je eraan te herinneren even recht te staan en te bewegen.
- Sta recht tijdens reclame of tussen afleveringen van tv-series en doe wat lichte rek- en strekoefeningen.
-
Elke vorm van beweging helpt, en elke activiteit is beter dan niets, zeker tijdens de behandeling van kanker. Voorbeelden van simpele manieren om in beweging te blijven zijn:
- Een wandeling maken
- De hond uitlaten
- Fietsen naar de winkel
- De trap nemen in plaats van de lift
- Huishoudelijk klusjes doen
- Tuinieren
- Je een paar keer per dag uitrekken. Het Vlaams Instituut Gezond Leven geeft hiervoor enkele voorbeeldoefeningen.
-
Probeer altijd zoveel mogelijk in beweging te blijven, ook als je niet aan de aanbevolen hoeveelheid kunt voldoen. Elk beetje beweging is beter dan niets.
-
Start met een kleine hoeveelheid beweging. Na verloop van tijd kun je langzaam het aantal keren, de duur en de intensiteit van je beweging verhogen.
-
Raadpleeg altijd een arts of zorgverlener om te bepalen welke soorten beweging veilig en geschikt zijn voor jouw situatie, mogelijkheden en behandelplan. Sommige mensen kunnen veilig zelfstandig bewegen tijdens de behandeling, anderen hebben eerst baat bij een begeleid programma voordat ze zelf aan de slag gaan.
-
Tijdens de behandeling kan het moeilijk zijn om een gezond gewicht en voldoende spiermassa te behouden.
- Bij gewichtsverlies is het belangrijk dat beweging niet te veel energie kost zonder dat je genoeg eet, zodat vermoeidheid en spierverlies worden voorkomen. Een diëtist kan hierbij advies geven.
- Bij kans op gewichtstoename of overgewicht moet beweging aangepast worden aan de conditie, met aandacht voor eventuele gewrichtsproblemen of hart- en vaatrisico’s.
-
Operaties of behandelingen kunnen tijdelijk of blijvend de beweeglijkheid van gewrichten of spieren beïnvloeden of pijn veroorzaken. Pas oefeningen aan en stem deze af op je persoonlijke situatie zodat beweging voor jou haalbaar en prettig blijft.
Motivatie om te bewegen kan tijdens of na kanker soms schommelen. Het is daarom ook belangrijk om aandacht te hebben voor wat jou helpt om regelmatige fysieke activiteit vol te houden.
- Maak een schema: Plan je activiteiten in je dagelijkse routine. Regelmaat helpt om er een gewoonte van te maken. Het Vlaams Instituut voor Gezond Leven helpt je alvast bij het opstellen van een beweegplan.
- Doseer je beweging: In plaats van 30 minuten achter elkaar te bewegen, kun je het opsplitsen in 3 keer 10 minuten.
- Kies een leuke activiteit: Of het nu wandelen, dansen, fietsen of zwemmen is, kies iets waar je plezier in hebt.
- Stel haalbare doelen: Begin met kleine, realistische doelen en bouw geleidelijk op. Dit helpt om succes te ervaren en gemotiveerd te blijven.
- Beloon jezelf: Geef jezelf een beloning bij het halen van een doel, hoe klein ook. Dit kan je motiveren om door te gaan.
- Beweeg samen: Spreek af met iemand om samen te sporten of activiteiten te doen. Of sluit je aan bij een sportclub in je buurt.
- Varieer je activiteiten: Probeer verschillende soorten activiteiten om het interessant te houden en verveling te voorkomen.
- Gebruik een stappenteller: Dit kan je helpen om doelen te stellen en gemotiveerd te blijven.
- Maak een playlist van 30 minuten: Zo heb je de perfecte soundtrack om dagelijks te bewegen.
Begeleiding en steun van anderen kunnen helpen om beweging op een veilige en haalbare manier vol te houden.
-
Een kinesitherapeut houdt rekening met jouw persoonlijke situatie, conditie, klachten en doelen. Samen kunnen jullie bekijken welke vormen van beweging het best bij jou passen en hoe je deze stap voor stap kunt opbouwen.
Je kan een kinesitherapeut met ervaring in oncologie vinden via KineCoach of via de Belgische beroepsvereniging voor kinesitherapeuten.
-
Veel ziekenhuizen bieden bewegingsprogramma’s aan die zijn afgestemd op mensen met kanker. Vraag je behandelend arts om meer informatie hierover. Via de website Alles over Kanker kun je bekijken welke ziekenhuizen in Vlaanderen oncorevalidatie aanbieden.
Voetnoten
-
1.
WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. (World Health Organization, Geneva, 2020).
-
2.
Gonzalo-Encabo, P., Patel, D. I. & Dieli-Conwright, C. M. Optimizing cancer outcomes: Exercise prescription in integrative oncology. in Comprehensive Integrative Oncology 757–771 (Elsevier, 2026). doi:10.1016/B978-0-443-30194-0.00058-8.
-
3.
Friedenreich, C. M., Ryder‐Burbidge, C. & McNeil, J. Physical activity, obesity and sedentary behavior in cancer etiology: epidemiologic evidence and biologic mechanisms. Mol. Oncol. 15, 790–800 (2021).
-
4.
Patel, A. V. et al. American College of Sports Medicine Roundtable Report on Physical Activity, Sedentary Behavior, and Cancer Prevention and Control. Med. Sci. Sports Exerc. 51, 2391–2402 (2019).
-
5.
Campbell, K. L. et al. Exercise Guidelines for Cancer Survivors: Consensus statement from International Multidisciplinary Roundtable. Med. Sci. Sports Exerc. 51, 2375–2390 (2019).
-
6.
Schmitz, K. H. et al. Exercise is medicine in oncology: Engaging clinicians to help patients move through cancer. CA. Cancer J. Clin. 69, 468–484 (2019).
-
7.
Bower, J. E. et al. Management of Fatigue in Adult Survivors of Cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology Guideline Update. J. Clin. Oncol. 42, 2456–2487 (2024).
-
8.
Peters, M. et al. Physical activity and pain in people with cancer: a systematic review and meta-analysis. Support. Care Cancer 32, 145 (2024).
-
9.
Irwin, M. L. et al. Randomized Exercise Trial of Aromatase Inhibitor–Induced Arthralgia in Breast Cancer Survivors. J. Clin. Oncol. 33, 1104–1111 (2015).
-
10.
Mao, J. J. et al. Integrative Medicine for Pain Management in Oncology: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline. (2022).
-
11.
Ligibel, J. A. et al. Exercise, Diet, and Weight Management During Cancer Treatment: ASCO Guideline. J. Clin. Oncol. 40, 2491–2507 (2022).
Laatste aanpassing: