Wat is acupunctuur?
Acupunctuur is een techniek uit de traditionele Chinese geneeskunde waarbij fijne naalden op specifieke plaatsen, acupunten, in de huid worden gebracht om gezondheidsproblemen te behandelen. 1–5 Soms worden de naalden gestimuleerd met een lichte elektrische stroom voor een sterker effect. 1–3 Dit heet elektro-acupunctuur. Een andere vorm van acupunctuur is auriculotherapie, ook ooracupunctuur genoemd, waarbij naalden enkel in de oorschelp worden geplaatst. 6 Ooracupunctuur is gebaseerd op de veronderstelling dat op het oppervlak van het oor het lichaam weerspiegeld kan worden en dat elk gebied op het oor dus verbonden is met een deel van het lichaam.
Volgens traditionele Chinese geneeskunde oefent acupunctuur zijn effecten uit door de stroom van energie "Qi" in het lichaam te reguleren. 1, 5, 7 Deze energie stroomt door het lichaam via kanalen, die meridianen genoemd worden. Deze meridianen gaan door specifieke punten die verbonden zijn met de functies van elk orgaan. Wanneer deze energie uit balans is, kunnen deze punten gestimuleerd worden door middel van acupunctuur, waardoor de energiestroom verandert en opnieuw in balans kan worden gebracht.
Ook acupressuur is hierop gebaseerd, waarbij druk wordt uitgeoefend op acupunten in plaats van naalden te gebruiken.
Bij welke klachten en nevenwerkingen kan acupunctuur helpen?
-
Misselijkheid en braken
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1, 8, 9
Acupunctuur, inclusief elektro-acupunctuur, kan naast de gebruikelijke medicijnen helpen om misselijkheid en braken te verminderen bij mensen die chemotherapie ondergaan. 1, 10, 11–17
Acupunctuur omvat verschillende praktijken, behandelde punten, en technieken. Dit maakt het moeilijk om vergelijkingen tussen studies te maken. 10, 11 In veel studies werd de eerste acupunctuursessie vóór de chemotherapie gegeven, maar de meeste studies vermelden niet precies wanneer acupunctuur werd toegediend. 10, 13
Ook benadrukt onderzoek dat braken vaak makkelijker te beheersen is dan misselijkheid. Dit komt doordat misselijkheid een complexe reactie is, die afhangt van individuele lichamelijke en psychologische factoren. 10
-
Angst
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1, 2, 4
Richtlijnen geven aan dat de voordelen van acupunctuur waarschijnlijk beperkt zijn, maar dat het wel overwogen kan worden om angstklachten te verminderen na de behandeling van kanker. 1, 2, 4
Sommige onderzoeken tonen ook aan dat acupunctuur mogelijks helpt om angstklachten te verminderen bij mensen die chemotherapie of een operatie moeten ondergaan. 17, 18 Er is echter meer onderzoek nodig om deze bevindingen te bevestigen.
-
Gemoedsstoornissen en symptomen van depressie
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1
Acupunctuur kan overwogen worden om gemoedsstoornissen en symptomen van depressie te verminderen. 19, 20 Richtlijnen geven echter aan dat de mogelijke voordelen eerder beperkt zijn. 1
-
Vermoeidheid
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1
Acupunctuur kan helpen bij het verminderen van vermoeidheid. 21–27 De meeste studies zijn echter zeer kleinschalig of van lage kwaliteit. Richtlijnen geven dan ook aan dat de mogelijke voordelen eerder beperkt zijn, maar dat acupunctuur toch overwogen kan worden bij vermoeidheid na de behandeling. 1, 4, 28 Daarnaast toont ook onderzoek aan dat acupunctuur mogelijks meer effect heeft bij mensen die hun behandeling hebben afgerond, in vergelijking met mensen die nog in een actieve behandelingsfase zitten. 27
-
Pijn
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1, 29, 30
Acupunctuur kan helpen bij verschillende soorten pijn, zoals gewrichtspijn na antihormoontherapie, pijn tijdens chemotherapie en chronische spier- en gewrichtspijn na de behandeling van kanker. 7, 27, 31, 32–35
Richtlijnen geven aan dat acupunctuur ook overwogen kan worden bij pijn na een ingreep, zoals een borstamputatie, of andere kankergerelateerde procedures, zoals een biopsie. 1, 29, 36 Daarnaast kan acupunctuur helpen bij algemene spier- en gewrichtspijn tijdens de behandeling.
Onderzoek toont aan dat acupunctuur de natuurlijke pijnstillende mechanismen van het lichaam kan stimuleren door zich te richten op weefsels zoals spieren, bindweefsel en zenuwen. 37
-
Warmteopwellingen (opvliegers)
🟢 Aanbevolen in richtlijnen 1
Acupunctuur kan helpen bij het verminderen van warmteopwellingen. 27, 38, 39–43 Richtlijnen geven echter aan dat de voordelen van acupunctuur eerder beperkt zijn, maar het toch overwogen kan worden bij warmteopwellingen. 1
-
Slaapproblemen
Acupunctuur kan helpen bij slaapproblemen zoals moeite met in slaap vallen, in slaap te blijven, of weer in slaap te komen. 26, 27 Er is echter nog geen duidelijkheid over de langetermijneffecten van acupunctuur bij slaapproblemen. 26 Volgens richtlijnen is er dan ook op basis van huidig onderzoek onvoldoende bewijs voor het maken van aanbevelingen voor óf tegen acupunctuur bij slaapproblemen. 1
-
Zenuwpijn, -tintelingen en gevoelloosheid (neuropathie)
🟢 Aanbevolen in richtlijnen
Acupunctuur helpt niet bij het voorkomen van neuropathie. 44 Acupunctuur helpt mogelijks wel bij het verlichten van brandende pijn, krampen en gevoelloosheid. 27, 45, 46, 47
Volgens richtlijnen is het bewijs op basis van klinische studies eerder beperkt, maar kan acupunctuur toch overwogen worden bij zenuwpijn, -tintelingen en gevoelloosheid als gevolg van chemotherapie. 1, 29, 48 Hoewel studies momenteel aantonen dat acupunctuur mogelijks voordelen heeft bij het behandelen van neuropathie, benadrukken richtlijnen dat er nog grotere studies nodig zijn om de werkzaamheid te bevestigen en de risico's duidelijk te maken.
-
Droge mond (xerostomie)
Acupunctuur kan mogelijks helpen bij een droge mond ten gevolge van bestraling. 27, 49 Hoewel sommige studies hebben aangetoond dat acupunctuur een positief effect heeft op de door patiënten gerapporteerde droogheid van de mond (xerostomie), is het bewijs hiervoor beperkt. Dit komt doordat er maar weinig studies zijn uitgevoerd en deze studies vaak van lage kwaliteit zijn. 49 Bovendien is er volgens sommige studies geen invloed van acupunctuur op de hoeveelheid speeksel die wordt geproduceerd. We moeten daarom voorzichtig zijn met het interpreteren van deze bevindingen vanwege de mogelijke risico's van vooringenomenheid in het bewijs. 27
Tegenaanwijzingen voor acupunctuur
Acupunctuur is tegenaangewezen voor mensen die een laag aantal bloedplaatjes hebben (trombocytopenie, minder dan 20.000/mm³) of een verminderd aantal witte bloedcellen (neutropenie). 3 Dit komt omdat een laag aantal witte bloedcellen het risico op infecties verhoogt, aangezien het lichaam dan niet goed kan reageren op ziekteverwekkers. De meeste vormen van chemotherapie veroorzaken tijdelijk een laag aantal witte bloedcellen tijdens de behandeling. Alternatieven zoals acupressuur en moxibustie (moxatherapie) kunnen dan overwogen worden. 5, 50
Het wordt niet aangeraden om acupunctuur uit te voeren in ledematen met lymfoedeem (zwelling door vochtophoping). 3, 21 Het gebruik van distale in plaats van lokale punten, naalden aan de contralaterale zijde en het gebruik van microsystemen, zoals ooracupunctuur, kunnen dan overwogen worden.
Het wordt afgeraden om acupunctuur uit te voeren op plekken waar nog roodheid, blaren, zwelling, oedeem, kwetsbare huid of overgevoelige huid is na bestraling. 3
(Electro-)Acupunctuur wordt niet aangeraden voor mensen met een pacemaker of ander geïmplanteerde defibrillatoren. 1, 3
Ook wordt speciale aandacht gevraagd voor mensen die zwanger zijn, convulsies hebben, gedesoriënteerd zijn of een verhoogd bloedingsrisico hebben. 1, 3
Zijn er bijwerkingen van acupunctuur?
Acupunctuur wordt over het algemeen als veilig beschouwd wanneer dit uitgevoerd wordt door een erkend acupuncturist. 3, 5, 21, 51
Er worden over het algemeen geen ernstige bijwerkingen geassocieerd met acupunctuur. 21, 38 Mogelijks milde bijwerkingen van acupunctuur zijn kleine bloedingen, blauwe plekken en pijn op de plaats waar de naalden werden ingebracht, hoofdpijn, slaperigheid, plaatselijke huidirritaties, duizeligheid en flauwvallen. 3, 10, 13, 21, 32, 39, 43
Mensen die een actieve behandeling voor kanker ondergaan, kunnen minder veerkrachtig zijn en daarom mogelijks vatbaarder zijn voor deze bijwerkingen. 3
Alternatieven voor acupunctuur
Afhankelijk van de context waarin acupunctuur wordt aangeboden, en de kennis en training van de acupuncturist, kunnen andere methoden overwogen worden naast het gebruik van naalden. 3
Dit kan vooral relevant zijn voor mensen die in een actieve behandelingsfase van kanker zitten.
-
Cupping
Cupping is en techniek waarbij cups van plastic, bamboe of glas worden gebruikt om de huid vacuüm te zuigen op acupunten, pijnlijke gebieden of reflexzones. 52 Bij "dry cupping" wordt een mild vacuüm gecreëerd, waardoor de onderliggende weefsels worden gestimuleerd zonder dat er bloed wordt afgenomen. Dit is anders bij "wet cupping", waarbij door het vacuüm bloed uit de kleine bloedvaatjes in de huid wordt getrokken. 53, 54 Cupping wordt vaak gebruikt om pijn, zoals spier- en gewrichtspijn te verlichten. Hoe cupping precies werkt en waarom het helpt, is nog niet volledig duidelijk.
Cupping wordt niet aangeraden voor mensen die bloedverdunners nemen of open wonden, ontstoken huid, huidletsels of botbreuken hebben. 52
Bij acupressuur of cupping wordt diepe of intense druk afgeraden in de buurt van kankerlaesies, bestraalde gebieden, medische hulpmiddelen (zoals katheters), of bij mensen met een verhoogd risico op bloedingen. 3 Ook moet je voorzichtig zijn met druk op ledematen die risico lopen op lymfoedeem (zwelling door vochtophoping).
-
Moxibustie (moxatherapie)
Moxibustie is een warmtebehandeling waarbij brandende of smeulende kruiden op of boven acupunten worden gebracht. 3, 4, 21, 55 Gewoonlijk wordt het kruid Artemisia vulgaris gebruikt. Het is belangrijk om voorzichtig te zijn met warmtebehandelingen, zoals moxibustie, omdat chemotherapie en bestraling de huid gevoeliger kunnen maken en de kans op verbranding kunnen vergroten. 3 Ook neuropathie (gevoelloosheid) kan de gevoeligheid voor warmte verminderen, wat het risico op verwonding of verbranding kan vergroten.
Wordt acupunctuur terugbetaald?
In sommige gevallen wordt een (gedeeltelijke) terugbetaling voorzien voor acupunctuur. Contacteer uw ziekenfonds of verzekeringsmaatschappij voor meer informatie.
Waar vind ik professionele hulp?
Voor het vinden van een acupuncturist kun je terecht op de site van de Belgische Vereniging voor Artsen Acupuncturisten
of op de site van de Belgische Federatie voor Acupuncturisten.
Voetnoten
-
1.
Greenlee, H. et al. Clinical practice guidelines on the evidence‐based use of integrative therapies during and after breast cancer treatment. CA. Cancer J. Clin. 67, 194–232 (2017).
-
2.
Carlson, L. E. et al. Integrative Oncology Care of Symptoms of Anxiety and Depression in Adults With Cancer: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline. J. Clin. Oncol. 41, 4562–4591 (2023).
-
3.
de Valois, B. et al. Acupuncture in cancer care: recommendations for safe practice (peer-reviewed expert opinion). Support. Care Cancer 32, 229 (2024).
-
4.
Gowin, K. et al. Integrative Therapies in Cancer Care: An Update on the Guidelines. Am. Soc. Clin. Oncol. Educ. Book 44, e431554 (2024).
-
5.
Deng, G. & Cassileth, B. Integrative Oncology: An Overview. Integr. Oncol. (2024).
-
6.
O’Brien, K. & Sali, A. A Clinician’s Guide to Integrative Oncology. (Springer International Publishing, Cham, 2017). doi:10.1007/978-3-319-56632-0.
-
7.
Ruela, L. D. O., Iunes, D. H., Nogueira, D. A., Stefanello, J. & Gradim, C. V. C. Efetividade da acupuntura auricular no tratamento da dor oncológica: ensaio clínico randomizado. Rev. Esc. Enferm. USP 52, (2018).
-
8.
Molassiotis, A. et al. 2023 MASCC/ESMO consensus antiemetic guidelines related to integrative and non‐pharmacological therapies. 32, (2024).
-
9.
Herrstedt, J. et al. 2023 MASCC and ESMO guideline update for the prevention of chemotherapy- and radiotherapy-induced nausea and vomiting. ESMO Open 9, 102195 (2024).
-
10.
Yan, Y. et al. Acupuncture for the prevention of chemotherapy‐induced nausea and vomiting in cancer patients: A systematic review and meta‐analysis. Cancer Med. 12, 12504–12517 (2023).
-
11.
Michel-Cherqui, M. et al. Auriculotherapy and acupuncture treatments for chemotherapy-induced nausea and vomiting: a multicenter clinical trial. Support. Care Cancer 32, 560 (2024).
-
12.
Kong, F. et al. The Clinical Observation of Acupuncture Combined With Antiemetic Drugs in the Prevention and Treatment of CINV in Breast Cancer Patients. Front. Oncol. 12, 888651 (2022).
-
13.
Shen, G. et al. Effect of Adding Electroacupuncture to Standard Triple Antiemetic Therapy on Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting: A Randomized Controlled Clinical Trial. J. Clin. Oncol. 42, 4051–4059 (2024).
-
14.
Naeim, A. et al. Evidence-Based Recommendations for Cancer Nausea and Vomiting. J. Clin. Oncol. 26, 3903–3910 (2008).
-
15.
Ezzo, J. et al. Acupuncture-Point Stimulation for Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting. J. Clin. Oncol. 23, 7188–7198 (2005).
-
16.
Beith, J. M., Oh, B., Chatfield, M. D., Davis, E. & Venkateswaran, R. Electroacupuncture for Nausea, Vomiting, and Myelosuppression in Women Receiving Adjuvant Chemotherapy for Early Breast Cancer: A Randomized Controlled Pilot Trial. Med. Acupunct. 24, 241–248 (2012).
-
17.
Yang, E. et al. Auricular Acupuncture During Chemotherapy Infusion in Breast Cancer Patients: A Feasibility Study. J. Integr. Complement. Med. 28, 427–435 (2022).
-
18.
Tong, Q. et al. Effect of Electroacupuncture Based on ERAS for Preoperative Anxiety in Breast Cancer Surgery: A Single-Center, Randomized, Controlled Trial. Clin. Breast Cancer 22, 724–736 (2022).
-
19.
MA, F. et al. Acupuncture and moxibustion for malignant tumor patients with psychological symptoms of insomnia, anxiety and depression: a systematic review and Meta-analysis. J. Tradit. Chin. Med. 43, 441–456 (2023).
-
20.
Yang, N.-N. et al. Potential Mechanisms and Clinical Effectiveness of Acupuncture in Depression. Curr. Neuropharmacol. 20, 738–750 (2022).
-
21.
Choi, T.-Y., Ang, L., Jun, J. H., Alraek, T. & Lee, M. S. Acupuncture and Moxibustion for Cancer-Related Fatigue: An Overview of Systematic Reviews and Meta-Analysis. Cancers 14, 2347 (2022).
-
22.
Smith, C., Carmady, B., Thornton, C., Perz, J. & Ussher, J. M. The Effect of Acupuncture on Post-Cancer Fatigue and Well-Being for Women Recovering from Breast Cancer: A Pilot Randomised Controlled Trial. Acupunct. Med. 31, 9–15 (2013).
-
23.
Han, Q. et al. Effectiveness of auricular point therapy for cancer-related fatigue: A systematic review and meta-analysis. J. Adv. Nurs. 76, 1924–1935 (2020).
-
24.
Tan, J.-Y. (Benjamin) et al. Acupoint stimulation for cancer-related fatigue: A quantitative synthesis of randomised controlled trials. Complement. Ther. Clin. Pract. 45, 101490 (2021).
-
25.
Molassiotis, A. et al. Acupuncture for Cancer-Related Fatigue in Patients With Breast Cancer: A Pragmatic Randomized Controlled Trial. J. Clin. Oncol. 30, 4470–4476 (2012).
-
26.
Höxtermann, M. D. et al. Efficacy and Safety of Auricular Acupuncture for the Treatment of Insomnia in Breast Cancer Survivors: A Randomized Controlled Trial. Cancers 13, 4082 (2021).
-
27.
Zhang, X. et al. Acupuncture for cancer-related conditions: An overview of systematic reviews. Phytomedicine 106, 154430 (2022).
-
28.
Bower, J. E. et al. Management of Fatigue in Adult Survivors of Cancer: ASCO–Society for Integrative Oncology Guideline Update. J. Clin. Oncol. 42, 2456–2487 (2024).
-
29.
Mao, J. J. et al. Integrative Medicine for Pain Management in Oncology: Society for Integrative Oncology–ASCO Guideline. (2022).
-
30.
Ge, L. et al. Acupuncture for cancer pain: an evidence-based clinical practice guideline. Chin. Med. 17, 8 (2022).
-
31.
Hershman, D. L. et al. Comparison of Acupuncture vs Sham Acupuncture or Waiting List Control in the Treatment of Aromatase Inhibitor–Related Joint Pain: A Randomized Clinical Trial. JAMA Netw. Open 5, e2241720 (2022).
-
32.
Mao, J. J. et al. Effectiveness of Electroacupuncture or Auricular Acupuncture vs Usual Care for Chronic Musculoskeletal Pain Among Cancer Survivors: The PEACE Randomized Clinical Trial. JAMA Oncol. 7, 720 (2021).
-
33.
Crew, K. D. et al. Randomized, Blinded, Sham-Controlled Trial of Acupuncture for the Management of Aromatase Inhibitor–Associated Joint Symptoms in Women With Early-Stage Breast Cancer. J. Clin. Oncol. 28, 1154–1160 (2010).
-
34.
Liu, X. et al. Acupuncture for Arthralgia Induced by Aromatase Inhibitors in Patients with Breast Cancer: A Systematic Review and Meta-analysis. Integr. Cancer Ther. 20, 1534735420980811 (2021).
-
35.
He, Y. et al. Clinical Evidence for Association of Acupuncture and Acupressure With Improved Cancer Pain. JAMA Oncol. 6, 271–278 (2020).
-
36.
Tola, Y. O., Chow, K. M. & Liang, W. Effects of non-pharmacological interventions on preoperative anxiety and postoperative pain in patients undergoing breast cancer surgery: A systematic review. J. Clin. Nurs. 30, 3369–3384 (2021).
-
37.
Xie, T. et al. Efficacy and Safety of Different Acupuncture Treatments for Cancer-Related Pain: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Integr. Cancer Ther. 24, 15347354251314500 (2025).
-
38.
Lu, W. et al. Acupuncture for hot flashes in hormone receptor-positive breast cancer: A pooled analysis of individual patient data from parallel randomized trials. Cancer 130, 3219–3228 (2024).
-
39.
Chen, Y.-P. et al. Acupuncture for hot flashes in women with breast cancer: A systematic review. J. Cancer Res. Ther. 12, 535–542 (2016).
-
40.
Mao, J. J. et al. Electroacupuncture Versus Gabapentin for Hot Flashes Among Breast Cancer Survivors: A Randomized Placebo-Controlled Trial. J. Clin. Oncol. 33, 3615–3620 (2015).
-
41.
Walker, E. M. et al. Acupuncture Versus Venlafaxine for the Management of Vasomotor Symptoms in Patients With Hormone Receptor–Positive Breast Cancer: A Randomized Controlled Trial. J. Clin. Oncol. 28, 634–640 (2010).
-
42.
Lesi, G. et al. Acupuncture As an Integrative Approach for the Treatment of Hot Flashes in Women With Breast Cancer: A Prospective Multicenter Randomized Controlled Trial (AcCliMaT). J. Clin. Oncol. 34, 1795–1802 (2016).
-
43.
de Valois, B., Young, T., Thorpe, P., Degun, T. & Corbishley, K. Acupuncture in the real world: evaluating a 15-year NADA auricular acupuncture service for breast cancer survivors experiencing hot flushes and night sweats as a consequence of adjuvant hormonal therapies. Support. Care Cancer 30, 5063–5074 (2022).
-
44.
Greenlee, H. et al. Randomized sham controlled pilot trial of weekly electro-acupuncture for the prevention of taxane-induced peripheral neuropathy in women with early stage breast cancer. Breast Cancer Res. Treat. 156, 453–464 (2016).
-
45.
Friedemann, T. et al. Acupuncture improves chemotherapy-induced neuropathy explored by neurophysiological and clinical outcomes – The randomized, controlled, cross-over ACUCIN trial. Phytomedicine 104, 154294 (2022).
-
46.
Zhao, Y.-X., Yu, X.-C., Gao, J.-H., Yao, M.-J. & Zhu, B. Acupuncture for Paclitaxel-Induced Peripheral Neuropathy: A Review of Clinical and Basic Studies. J. Pain Res. 14, 993–1005 (2021).
-
47.
Klafke, N. et al. Prevention and Treatment of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy (CIPN) with Non-Pharmacological Interventions: Clinical Recommendations from a Systematic Scoping Review and an Expert Consensus Process. Med. Sci. 11, 15 (2023).
-
48.
Loprinzi, C. L. et al. Prevention and Management of Chemotherapy-Induced Peripheral Neuropathy in Survivors of Adult Cancers: ASCO Guideline Update. J. Clin. Oncol. 38, 3325–3348 (2020).
-
49.
Ni, X. et al. Acupuncture for Radiation-Induced Xerostomia in Cancer Patients: A Systematic Review and Meta-Analysis. Integr. Cancer Ther. 19, 1534735420980825 (2020).
-
50.
Kechagioglou, P. & Fuller-Shavel, N. Integrative Oncology in Breast Cancer Care. (Springer Nature Switzerland, Cham, 2023). doi:10.1007/978-3-031-51216-2.
-
51.
Höxtermann, M. D. et al. Safety of acupuncture in oncology: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Cancer 128, 2159–2173 (2022).
-
52.
Aboushanab, T. S. & AlSanad, S. Cupping Therapy: An Overview from a Modern Medicine Perspective. J. Acupunct. Meridian Stud. 11, 83–87 (2018).
-
53.
Al-Bedah, A. M. N. et al. The medical perspective of cupping therapy: Effects and mechanisms of action. J. Tradit. Complement. Med. 9, 90–97 (2018).
-
54.
Choi, T. Y., Ang, L., Ku, B., Jun, J. H. & Lee, M. S. Evidence Map of Cupping Therapy. J. Clin. Med. 10, 1750 (2021).
-
55.
Zhang, H. W., Lin, Z. X., Cheung, F., Cho, W. C. & Tang, J. Moxibustion for alleviating side effects of chemotherapy or radiotherapy in people with cancer. Cochrane Database Syst. Rev. 2018, CD010559 (2018).
Laatste aanpassing: